Kiedy myślę o dawaniu, przychodzi mi do głowy słowo „sprawczość”. Mogę coś zrobić. Podzielić się wiedzą, poświęcić komuś uwagę, być obok. Lubię poczucie, że to, co wnoszę do spotkania z drugim człowiekiem, ma znaczenie. Przez całe życie drugi człowiek był dla mnie ważny. Nadal jest.
Z przyjmowaniem wciąż się poznaję. Uczę się pytać, czego sama potrzebuję i jakie wsparcie chciałabym dostać. Te pytania brzmią prosto, dopóki nie spróbuję odpowiedzieć na nie w zwyczajnym dniu, pośród pracy, bliskich i spraw, które czekają na swoją kolej.
Mogę przecież z radością pomagać, a później potrzebować, żeby ktoś pomógł mi. Mogę dobrze rozumieć drugiego człowieka i dopiero szukać słów dla własnego doświadczenia. Wiedza psychologiczna jest wtedy przydatna, ale nie podejmuje za mnie codziennych decyzji.
Być może i Ty znasz tę różnicę: łatwo zauważyć, co można zrobić dla kogoś, a trudniej zatrzymać się przy tym, co byłoby dobre dla Ciebie.
Co dobrego jest w dawaniu
Chcę zachować radość pomagania. Gdy dzielę się czymś, co umiem, czuję, że moja wiedza znajduje zastosowanie. Gdy jestem blisko ważnych dla mnie osób, uczestniczę w ich życiu. W tych spotkaniach odnajduję sens.
Możesz lubić gotować dla bliskich. Naprawiać rzeczy, poświęcać czas na rozmowę, dzielić się czymś, czego właśnie się uczysz. Warto zobaczyć, co w takim dawaniu jest Twoje. Przyjemność? Bliskość? Satysfakcja, że czyjś dzień stał się odrobinę łatwiejszy?
To, co otrzymujemy dzięki pomaganiu, zasługuje na uwagę. Obok niego jest jednak jeszcze inne pytanie: ile mogę dzisiaj dać? Radość ze wspólnego spotkania i zmęczenie po nim mogą być równie prawdziwe. Każde mówi o innym kawałku tego samego dnia.
Wyobraź sobie, że ktoś bliski potrzebuje rozmowy. Chcesz go wysłuchać, ale masz przed sobą trudny wieczór i niewiele sił. Możliwe, że znajdziesz czas na krótkie spotkanie. Może zaproponujesz rozmowę jutro. A może właśnie dziś zdecydujesz się zostać dłużej, bo ta sprawa jest dla Ciebie szczególnie ważna. Własne potrzeby, wcześniejsze zobowiązania i znaczenie tej relacji mogą pomóc Ci wybrać odpowiedź.
Jakiej pomocy potrzebuję dzisiaj
W moim doświadczeniu potrzeby zmieniają się zależnie od tego, czego mam dosyć. Po nadmiarze bodźców pragnę ciszy. Innym razem chciałabym się przytulić. Bywa, że potrzebuję obecności bliskiej osoby, choć na kolejną rozmowę nie mam już miejsca.
Dlatego samo „potrzebuję pomocy” często okazuje się dopiero początkiem. Co miałoby się dzięki niej wydarzyć? Ktoś mnie wysłucha? Przejmie jeden obowiązek? Pomoże rozważyć decyzję? Usiądzie obok, kiedy potrzebuję czyjejś obecności?
Troskę można okazać na różne sposoby. Wyobraź sobie, że po trudnym dniu opowiadasz komuś bliskiemu, co się wydarzyło. W odpowiedzi od razu słyszysz rady i pomysły na rozwiązanie problemu. Tymczasem chcesz przede wszystkim poczuć, że ktoś Cię słucha i stara się zrozumieć. Te rady mogą płynąć z troski, a jednak w tej chwili potrzebujesz czegoś innego: uwagi i obecności.
Pomoc, która wczoraj była trafna, dzisiaj może wymagać zmiany. Wspólny spacer raz przyniesie przyjemność, a innym razem będzie kolejnym wysiłkiem. Rozmowa może pomóc uporządkować myśli, lecz po dniu pełnym rozmów największą wartość może mieć spokojne milczenie.
Chcę umieć zauważać tę różnicę również u siebie. Zanim wybiorę znaną odpowiedź, przyjrzeć się temu, co właściwie dzieje się teraz. Pragnienie ciszy może przecież iść w parze z potrzebą bliskości. Ktoś może być obok, a ja mogę przez chwilę niczego nie opowiadać.
Znaleźć słowa na własną potrzebę
Są potrzeby, które potrafimy szybko nazwać. Z innymi trzeba trochę pobyć. „Mam dosyć” bywa najbliższym prawdy zdaniem, jakie przychodzi nam do głowy. Można się przy nim zatrzymać i zapytać, czego konkretnie: pośpiechu, dźwięków, podejmowania kolejnych decyzji, samodzielnego zajmowania się wszystkimi sprawami?
Z takiej odpowiedzi łatwiej przejść do prośby, której druga osoba może się przyjrzeć. Na przykład:
„Chcę Ci o tym opowiedzieć. Na razie najbardziej potrzebuję, żebyś mnie wysłuchał”.
„Czy możesz dzisiaj przejąć zakupy? Chciałabym wykorzystać ten czas na odpoczynek”.
„Dobrze mi, kiedy jesteś blisko. Posiedzimy przez chwilę bez rozmowy?”.
Te zdania można powiedzieć po swojemu. Ważne, żeby pomagały rozpoznać, o co właściwie prosimy. Druga osoba może zapytać, czego potrzebujemy, odpowiedzieć na prośbę albo zaproponować coś, co mieści się w jej możliwościach.
Zdarza się też, że dopiero podczas rozmowy odkrywamy, co byłoby pomocne. Możemy zacząć od: „Jeszcze nie wiem dokładnie. Chciałabym spróbować o tym opowiedzieć”. Dla takiej niepewności również może być miejsce w spotkaniu.
Przyjmowanie z miejscem na własne zdanie
Chciałabym przyjmować wsparcie, w którym pozostaje miejsce na moje zdanie. Móc powiedzieć, że coś mi pomaga, albo że dzisiaj potrzebuję innej formy troski. Podziękować za propozycję i doprecyzować własną potrzebę.
Przyjmowanie bywa trudne, jeśli po otrzymanej pomocy pojawiał się kiedyś „rachunek”. Ktoś wypominał nam, ile dla nas zrobił, i oczekiwał, że w zamian zgodzimy się z nim albo pozwolimy mu decydować za nas. Po takich doświadczeniach kolejna propozycja wsparcia może budzić ostrożność. Możemy potrzebować czasu, żeby zaufać, i rozmowy o tym, na co właściwie się umawiamy. Czy także po przyjęciu pomocy mogę powiedzieć: „Tego chcę inaczej”?
Być może ktoś chce Ci towarzyszyć przez cały wieczór, a Tobie wystarczyłaby krótka rozmowa. Albo proponuje zajęcie się trudną sprawą, podczas gdy Ty chcesz zachować wpływ na decyzję i potrzebujesz jedynie pomocy w przygotowaniu się do niej. Wsparcie można uzgadniać. Jego zakres też ma znaczenie.
Oczywiście powiedzenie o potrzebie nie sprawia, że pomoc od razu staje się dostępna. Druga osoba ma swoje zobowiązania, ograniczenia i potrzeby. Czasem może przejąć tylko część zadania. Bywa również, że akurat nie ma nikogo, kogo można poprosić.
W takiej sytuacji brak wsparcia może być zwyczajnie trudny. Warto uwzględnić te warunki, kiedy myślimy o trosce o siebie. Odpoczynek wymaga przecież czasu, a niektóre zmiany także pieniędzy lub czyjegoś udziału. Odpowiedź na pytanie „co mogę dzisiaj zrobić?” zależy od tego, czym rzeczywiście dysponuję.
Zauważenie potrzeby nadal może pomóc ustalić, co jest teraz najważniejsze. Może trzeba zmienić zakres zadania, poszukać innej osoby albo porozmawiać o podziale spraw, który od dawna wymaga poprawki. Możliwości będą różne w różnych domach i relacjach.
Równowaga, do której można wracać
Coraz bliższa jest mi myśl, że równowagę trzeba czasem odnajdywać ponownie. Moje możliwości bywają zmienne. To, na co miałam siłę wczoraj, dzisiaj może wymagać pomocy. W innym dniu znów pojawia się energia i ochota, żeby podzielić się czymś z ludźmi.
Równowaga nie oznacza dla mnie oddawania tyle samo ani natychmiastowego odwdzięczania się za każdą pomoc. W relacji bywają okresy, kiedy jedna osoba daje więcej, a druga więcej przyjmuje. To może się zmieniać z czasem, zależnie od zdrowia, sił i sytuacji. Chciałabym, żeby było w tym miejsce na wdzięczność i troskę o drugiego człowieka, bez liczenia, kto ile ma jeszcze do oddania.
Chcę uwzględniać te zmiany, nadal mieć miejsce na pracę, ciekawość i radość. Przyjmowanie wsparcia może pomagać mi uczestniczyć w tym, co kocham. Z kolei dawanie pozwala być częścią życia innych. Obie strony są dla mnie ważne.
Chwila dla Ciebie
Jeśli masz ochotę, pomyśl o jednej rzeczy, którą lubisz dawać. Co cenisz w tych chwilach? Co z tego chcesz zachować w swoich relacjach?
Postaw obok pytanie: „Co chcę teraz przyjąć?”. Być może pojawi się konkretna odpowiedź, a może trzeba będzie jeszcze chwilę na nią poczekać. Możesz zastanowić się, jaka forma wsparcia pasuje do tej potrzeby i czy widzisz możliwość poproszenia o nią kogoś bliskiego.
Ja nadal uczę się tego spotkania: między radością, że mogę coś dać, a zgodą na to, że sama również potrzebuję oparcia. Chciałabym umieć zauważyć obie te rzeczy, zanim mój dzień wypełni się po brzegi.